Masallar Diyarı İznik

Tarihin ve efsanelerin iç içe geçtiği, surlarıyla zamanı hapseden kadim İznik, sadece büyük imparatorluklara değil, insanlığın en evrensel mitlerine de ev sahipliği yapan mistik bir coğrafyadır. Anadolu'nun manevi fatihlerinden olan efsanevi derviş Sarı Saltuk'un, İznik ve çevresinde halka musallat olan bir ejderhayı tahta kılıcıyla alt edip şehri huzura kavuşturduğuna dair anlatılan o meşhur efsane, aslında kökleri binlerce yıl öncesine dayanan evrensel bir hikayenin bu topraklardaki yankısıdır.

Bir kahramanın kaosu ve vahşi doğayı temsil eden devasa bir canavarı yenerek medeniyeti kurması veya koruması, mitoloji biliminde "Kaosla Savaş" (Chaoskampf) olarak bilinir. Babil destanlarında tuzlu suların ejderhası Tiamat'ı ikiye bölen Marduk, Antik Yunan'da çok başlı Hydra'yı ezen Herakles, İskandinavya'da dünyanın etrafını saran dev yılanla çarpışan Thor veya Japonya'da sekiz başlı canavarı alt eden Susanoo... Bütün bu antik kahramanlar, insanlığın doğanın yıkıcı güçleri karşısındaki var olma mücadelesinin sembolleridir. Ancak bu evrensel temanın İznik'teki yansıması, şehrin eşsiz tarihi ve kültürel dokusu nedeniyle çok daha derin bir anlam kazanır.

Hıristiyanlık tarihi için paha biçilmez bir öneme sahip olan ve ilk konsillerin toplandığı Nikaia (İznik), Türklerin fethinden önce yüzyıllar boyunca Aziz George (Aya Yorgi) efsaneleriyle yoğrulmuş bir şehirdi. Aziz George’un mızrağıyla bir ejderhayı öldürerek şehri kurtarması efsanesi, Türklerin bölgeye gelişiyle birlikte yerini derviş-gazi Sarı Saltuk'un kahramanlıklarına bırakmıştır. İki farklı inancın insanları, İznik'in surları arasında aynı koruyucu kahramanlık paydasında buluşmuş; efsaneler birbirine karışarak şehrin kültürel hafızasını oluşturmuştur. İznik Gölü'nün derinliklerinden veya şehri çevreleyen dağların mağaralarından çıktığına inanılan o ejderha, belki de şehri defalarca yerle bir eden yıkıcı depremlerin, gölün hırçın doğasının veya ardı arkası kesilmeyen savaşların getirdiği kaosun halk muhayyilesinde cisimleşmiş halidir.

Bütün bu evrensel kahramanlık destanları içinde İznik'teki Sarı Saltuk hikayesini diğer tüm uygarlıkların mitlerinden ayıran ve eşsiz kılan en büyük detay ise kahramanın silahıdır. Antik tanrılar ve efsanevi şövalyeler ejderhaları yıldırımlar, sihirli kalkanlar veya çelik kılıçlarla parçalarken; Sarı Saltuk bu kaosu sadece bir "tahta kılıç" ile dize getirir. Ahmet Yesevi geleneğinin bir simgesi olan bu tahta kılıç, İznik gibi medeniyetlerin kesiştiği, dinlerin harmanlandığı kadim bir başkentte, asıl gücün ve fethin kan dökerek değil; inançla, maneviyatla ve hoşgörüyle gerçekleştiğini fısıldar. Böylece İznik, insanlığın o en eski ejderha efsanesinin çelikle veya kanla değil, tahta bir kılıcın bilgeliğiyle ehlileştirildiği eşsiz bir masal diyarı olarak tarihteki yerini alır.

İznik'teki Sarı Saltuk Türbesi, 13. yüzyılda Balkanlar ve Anadolu'da İslamiyet'i yayan Türkmen alpereni ve evliyası Sarı Saltuk'un İznik'teki tarihi makamıdır. Türbe, ilçe merkezinin hemen dışında, tarihi Lefke Kapı yakınlarında, İznik Şehir Mezarlığı bitişiğinde yer alır, ziyaret etmeyi unutmayın!

Ek bilgi:

• Aziz George ve Ejderha: Efsaneye göre Aziz George, bir şehre musallat olan ve insan kurbanları isteyen zehirli bir ejderhayı mızrağıyla öldürerek halkı kurtarır ve Hıristiyanlığa davet eder.

• Marduk ve Tiamat: Babil Yaratılış Destanı (Enuma Eliş), fırtına tanrısı Marduk'un, tuzlu suların ve kaosun simgesi olan devasa bir ejderha/canavar olan Tiamat'ı öldürmesini anlatır. Marduk, Tiamat'ın bedenini ikiye yararak gökyüzünü ve yeryüzünü yaratır.

• Perseus ve Cetus: Perseus, deniz canavarı Cetus'u öldürerek prenses Andromeda'yı kurtarır.

• Apollon ve Python: Güneş tanrısı Apollon, Delfi'deki insanlara musallat olan dev yılan/ejderha Python'u oklarıyla öldürür.

• Herakles (Herkül) ve Hydra: Herakles'in meşhur on iki görevinden biri, çok başlı devasa su yılanı olan Hydra'yı alt etmektir.

• Thor ve Jörmungandr: Yıldırım tanrısı Thor, dünyayı sarmalayan devasa deniz yılanı Jörmungandr ile kıyamet gününde (Ragnarök) efsanevi bir savaşa tutuşur.

• Sigurd (Siegfried) ve Fafnir: Cermen destanı Nibelungenlied'de kahraman Sigurd, efsanevi kılıcıyla altınları koruyan ejderha Fafnir'i öldürür ve onun kanında yıkanarak yenilmez olur.

• Susanoo ve Yamata no Orochi: Japon fırtına tanrısı Susanoo, sekiz başlı ve sekiz kuyruklu devasa ejderha Yamata no Orochi'yi kandırıp sarhoş ederek öldürür ve yerel halkı bu canavarın kurban taleplerinden kurtarır.

Ercan TANRIBAK

#iznik #çini #iconicea